Nuôi con bằng sữa mẹ là một hành trình thiêng liêng nhưng cũng đầy áp lực. Khi gặp tình trạng sữa ít, sữa loãng hay tắc tia sữa, nhiều mẹ bỉm sữa thường lo lắng và lập tức tìm đến các loại thực phẩm chức năng lợi sữa (dạng viên uống, cốm, trà) như một chiếc phao cứu sinh.
Tuy nhiên, liệu “chiếc phao” này có thực sự cần thiết và an toàn? Cùng tìm hiểu câu trả lời và lắng nghe lời khuyên từ các chuyên gia y tế, chuyên gia sữa mẹ ngay dưới đây.
1. Thực phẩm chức năng lợi sữa là gì?
Thực phẩm chức năng lợi sữa là các sản phẩm được bào chế dưới nhiều hình thức (viên nang, bột, cốm, trà pha) với thành phần chủ yếu là các chiết xuất từ thảo mộc tự nhiên. Một số thành phần phổ biến thường thấy bao gồm: cỏ cà ri (fenugreek), cây kế sữa (blessed thistle), hạt thì là, đinh lăng, chè vằng, hoài sơn…
Mục đích chính của các sản phẩm này là hỗ trợ kích thích tuyến yên sản sinh hormone Prolactin và Oxytocin – hai hormone đóng vai trò quyết định trong việc sản xuất và tiết sữa mẹ.
2. Ưu điểm và rủi ro khi sử dụng
Về ưu điểm:
Tính tiện lợi: Thay vì phải lỉnh kỉnh đun sắc các loại lá, hạt theo phương pháp dân gian, mẹ chỉ cần uống hoặc pha nước nhanh chóng.
Hỗ trợ tâm lý: Một số sản phẩm chứa thảo mộc giúp an thần, giảm căng thẳng, từ đó gián tiếp giúp phản xạ tiết sữa (let-down reflex) hoạt động tốt hơn.
Cung cấp thêm dưỡng chất: Nhiều loại có bổ sung thêm vitamin và khoáng chất tốt cho sự phục hồi sau sinh.
Về rủi ro và hạn chế:
Không phải “thần dược”: Thực phẩm chức năng không thể thay thế cơ chế tự nhiên là “Cung – Cầu”. Nếu mẹ uống thuốc nhưng không cho con bú/hút sữa thường xuyên, sữa vẫn sẽ không về.
Tác dụng phụ: Một số thảo mộc có thể gây tác dụng phụ. Ví dụ, cỏ cà ri có thể gây tiêu chảy hoặc làm thay đổi mùi mồ hôi, nước tiểu của mẹ và bé; một số thành phần có thể gây dị ứng hoặc tương tác với thuốc mẹ đang dùng.
Nguy cơ mua phải hàng kém chất lượng: Thị trường hiện nay có rất nhiều sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc, dễ chứa chất bảo quản hoặc kim loại nặng ảnh hưởng trực tiếp đến gan, thận của mẹ và truyền sang con qua đường sữa.
3. Có nên dùng thực phẩm chức năng lợi sữa? Lời khuyên từ chuyên gia
Theo các chuyên gia tư vấn sữa mẹ quốc tế (IBCLC) và các bác sĩ nhi khoa, câu trả lời là: Không nên lạm dụng và không phải là giải pháp ưu tiên hàng đầu.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hơn 90% các trường hợp ít sữa xuất phát từ nguyên nhân cơ học và tâm lý, bao gồm:
Em bé ngậm bắt vú sai khớp.
Mẹ cho bú/hút sữa không đủ cữ (khoảng cách quá xa).
Mẹ bị stress, thiếu ngủ trầm trọng.
Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, uống không đủ nước.
Do đó, việc dùng thực phẩm chức năng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đóng vai trò hỗ trợ song song với việc giải quyết triệt để các nguyên nhân trên. Nó không phải là viên thuốc “uống vào là sữa tràn trề” như quảng cáo.
4. Bỏ túi 4 nguyên tắc “vàng” để sữa về dồi dào
Thay vì vội vàng mua thực phẩm chức năng, chuyên gia khuyên mẹ nên áp dụng các bước sau đây trước:
Tăng cường cữ bú/hút: Hãy cho con bú theo nhu cầu hoặc duy trì lịch hút sữa 2-3 tiếng/lần. Việc làm trống tuyến sữa thường xuyên là tín hiệu mạnh mẽ nhất báo cho cơ thể biết cần sản xuất thêm sữa.
Da kề da với bé: Tiếp xúc da kề da giúp cơ thể mẹ giải phóng lượng lớn oxytocin (hormone tình yêu), giúp sữa về nhanh và tự nhiên.
Ăn uống đa dạng và uống đủ nước: Uống từ 2.5 – 3 lít nước mỗi ngày (ưu tiên nước ấm). Mẹ không cần ăn móng giò béo ngậy, chỉ cần ăn đa dạng thịt, cá, rau xanh và các loại hạt.
Chỉ dùng thực phẩm chức năng khi có chỉ định: Nếu đã cải thiện cữ bú, khớp ngậm và dinh dưỡng nhưng lượng sữa vẫn không cải thiện, mẹ hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia sữa mẹ. Khi được khuyên dùng, hãy chọn sản phẩm từ các thương hiệu uy tín, có giấy phép của Bộ Y tế.
Lời kết: Thực phẩm chức năng lợi sữa chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải là chìa khóa vạn năng. Sự tự tin của mẹ, việc bé bú mẹ thường xuyên và một tinh thần thoải mái mới chính là “nhà máy” sản xuất sữa tuyệt vời nhất. Mẹ hãy cứ thả lỏng, tận hưởng hành trình làm mẹ và tin tưởng vào bản năng tuyệt diệu của cơ thể mình nhé!